Yapıların en tepesi ile gövdesi arasında önemli denge sağlayan ana koruyucu sistemlerden biri çatı taşıyıcı sistemleridir. Çelik konstrüksiyon, kopmadan kırılmadan bütünlüğü koruyan en uzun vadeli, kalıcı ve güvenilir çözümlerden biridir.
Montaja Başlamadan Önce Demah Tasarım Hazırlıkları
Uygulama yapılacak yapının temelinin sağlamlığı mutlaka kontrol edilerek başlanır.
Proje ölçülerine göre önceden tasarlanmış ve fabrikalarda imalatı yapılan parçaların şantiyede nerelerde kullanılacağı etiketlendirilir ve parçalar numaralandırılır. Montaj kurulumunun hızını artıran ve riskleri azaltan önemli bir hazırlıktır.
Şantiye alanı önceden hazır hale getirilir. Bu kapsamda iş sağlığı ve güvenliği açısından gerekli önlemler alınır.
Sahaya taşınıp hızlı ve güvenli bir şekilde kurulumun yapılabilmesi için önceden planlama yapılır. Parçalar kurulum yapılacak ait oldukları alanlara yerleştirilir. Şantiyede en hızlı ve verimli bir montaj için kullanılacak tüm bileşenler, kurulum sırasına göre hazırlanır.
Vinç yolları da belirlenir. Gerekli makineler güvenli olacak şekilde hazırlanır. Kullanılacak vinç, platform vb sistemlerinin sağlamlığı önceden kontrol edilir. Ayrıca periyodik kontrollerinin güncel olup olmadığı tespit edilmiş olur.
Çelik Çatıların Montajındaki Bileşenler
Tüm malzemeler fabrikalarda projeye özel olarak üretildikten sonra sahaya taşınır.
- Dikey ve Yatay Taşıyıcı Sistemler (Kolon-Kiriş)
- Kirişler, Köşebentler, Kafesler
- Aşıklar, Kuşaklar, Mertekler
- Ankraj Plakaları
- Taban ve Çatı Döşemeleri
Çatı Montajında Kullanılan Çelik Konstrüksiyon Profilleri
Montajda kullanılacak çelik profillerin özellikleri daha önceden projelendirme aşamasında belirlenip, üretilip sahaya hazır bir şekilde getirilir. Proje ölçülerine göre açıklık mesafesi, eğim derecesi, kaplama malzemesi ve ağırlığı, coğrafik koşullar, iklim koşulları ve projeye özel yapılan tasarım seçimi etkilemektedir.
- I Profiller: Eğilme dayanımı yüksek profillerdir. Hafif projelerde kullanılır.
- H Profiller: Projenin özelliklerine göre daha kalın ve güçlü olan, yüksek taşıma kapasiteli
- Kutu Profiller: Burulmaya karşı dayanıklı dikdörtgen veya kare kesitli profillerdir.
- C ve Z Profilleri: Çatı kaplama panellerini taşımak için kullanılan ikincil taşıyıcı sistem olan aşıklarda kullanılır.
- Boru Profiller: Dengeli yük dağılım özelliği nedeniyle özel mimari tasarımlarda, uzay kafes sistemlerinde, fuarlarda vb. alanlarda kullanılırlar.
- L Profil: Çapraz bağlantı ile sağlamlaştırma yapmak için köşebentlerde kullanılır.
Çelik Konstrüksiyon Montajının Aşamaları
Çatı taşıyıcı sisteminde en çok tercih edilen yöntem olan çelik konstrüksiyon parçaları fabrikalarda üretildikten sonra sahada birleştirilir.
- Proje Hazırlığı: Fabrikada projeye göre üretilen parçalar numaralandırılır.
- Zemin Hazırlığı: Beton zemin düzgün bir şekilde hazırlanır.
- Ankraj: Ankraj bulonları yerleştirilir.
- Dikey Taşıyıcıların Yerleştirilmesi: Kolonlar vinçler yardımıyla yüksek mukavemetli cıvatalı birleşim elemanlarına sabitlenir. Bu uygulama sırasında cıvatalar biraz gevşek bırakılır.
- Yatay Dikey Taşıyıcıların Bağlanması: Yatay taşıyıcı sistemler olan kirişler kolonlara bağlanır.
- İkincil Taşıyıcıların Montajı: Geçici bağlantılar kurulur. Kirişler üzerine ikincil taşıyıcılar olan aşıklar ve kuşaklar, belirlenen aralıklara göre yerleştirilir.
- Çapraz Bağlantı: Deprem, rüzgar vb. herhangi bir yüklenmede güçlü ve dayanıklı bir sistem için çapraz bağlantı yöntemi uygulanır.
- Bağlantı Elemanlarının Sıkılaştırılması: Önceden gevşek bırakılan cıvatalı bağlantı elemanları sıkılaştırılır.
- Diğer Katmanların Montajı: Çatı taşıyıcı sistemi kurulduktan sonra diğer hava, su, ısı, ses katmanları kurulur.
- Üst Kaplama Malzemesinin Yerleştirilmesi: Üst kaplama malzemesi teknik kurulum özelliklerine göre monte edilir.
- Teslimat: Gerekli kontroller yapılır.
Montaj Öncesi Zemin Hazırlığı
Beton zemin üzerine montaj başlayacağından temel zemin hazır hale getirilir.
Çelik dikey taşıyıcıların beton üzerine sabitlenmesiyle kuruluma başlanacağından yüksek mukavemetli birleşim elemanı olan ankraj plakaları (cıvatalar) yerleştirilir. Ankrajların yerleştirilmesi en önemli aşamalardan biridir. Ankraj bulonları ve bağlantı noktaları, çatının üst kaplamasından başlayarak bütün katmanlarının tüm yükünü zemine aktaran bağlantı noktalarıdır. Kolonlar bu noktalara sabitleneceğinden her bir noktanın yeri milimetrik olarak belirlenir.
Cıvatalı bağlantı yüklenmelere karşı beklenmedik tepkiler vermeyen özelliktedir. Sıcaklık ve hava değişiminden etkilenmeyen güvenli bağlantı noktaları hazırlanması ve taşıyıcı sistemin esnek kalmasını sağlaması açısından çok önemli birleşim elemanlarıdır.
Çelik Konstrüksiyon Montajına Nasıl Başlanır?
Çelik konstrüksiyon fabrika koşullarında proje ölçülerine göre üretildikten sonra sahada hemen montajına başlanır. İlk olarak kolonlar yerleştirilir. Sonrasında kirişler, makaslar ve bağlantı elemanları kurulur. Cıvatalama ile sağlamlaştırma en yaygın yöntemdir. En başında güvenli bir şekilde gevşek bırakılarak parçaların montajına başlanır. En sonunda sıkılaştırması tamamlanır.
Kolonlar çatıya vinçler yardımıyla kaldırılır. Önceden hazırlanan ankraj millerine kolonlar yerleştirilir. Yerleştirme sonrasında beton temel ile arasında boşluk olup olmadığı kontrol edilir. Boşluklar güvenli bir sistem için yüksek mukavemetli malzemelerle doldurulur.
Çelik Konstrüksiyon Montajında Bekleme Süreleri
- Beton sisteminde malzeme şantiye hazırlanır ve malzemenin kuruması için beklenir. Şantiyede malzeme hazırlandığından işçilik hataları da olabilmektedir. Çelik çatılar için parçalar fabrika koşullarında üretildikten sonra şantiyeye taşınır. Şantiyede kurulum gerçekleştirilir. Bu yüzden malzeme şekil alması veya hazır hale gelmesi için bekleme süreleri yoktur. Betonarme yöntemine göre çok daha kısa bir sürede teslimat gerçekleştirilir. Fabrikalarda milimetrik hesaplamalarla üretim hata riski minimum düzeyde olacak şekilde üretilir. İşçilik hataları riski yoktur.
- Hava koşullarından etkilenmediğinden her mevsimde uygulama yapılabilir. Bu yüzden olumsuz hava koşullarından dolayı bekleme durumu yoktur. Yağmurlu ve soğuk havalarda da montaj yapılabilir. Diğer yöntemlerdeki gibi yağıştan etkilenmediğinden kesintisiz kuruluma devam edilebilir.
- Coğrafik ve iklim koşullarından dolayı rutubet kaynaklı genişleme problemleri göstermez. Genişleme olmadığından kuruluma ara verilmez.
Sıkça Sorulan Sorular
1-Çelik Çatıların Montajındaki Riskler Nelerdir: Betonarme ile yapılan taşıyıcı sistemlerdeki gibi aşınma, korozyona uğrama, çatlama ve oksitlenme riskleri yoktur. Korozyona yüksek dayanım gösterir. Montaj sırasındaki deprem dahil maruz kalınacak tüm yüklenmeler hesaplanarak, fabrikalarda üretim yapıldığından işçilik hataları riski yoktur. Montajda hata payı riski minimum düzeydedir. Sarsıntıyı esneyerek atlatma özelliği çatlama riskini ortadan kaldırır. Esneme özelliği sayesinde beklenmedik yüklenmeler ve sarsıntılar nedeniyle çatlama riski yoktur. Uzun yıllar risk olmadan kullanılabilir. Deprem riski olan bölgelerde de güvenli bir şekilde montaj tamamlanır. Modüler yapı özelliği sayesinde yapısal değişiklikler kolaylıkla yapılabildiğinden değişiklikler problem olmaz. Hafif ve milimetrik hesaplamalarla üretildiğinden diğer çatı katmanlarının güvenli ve düzgün bir şekilde oluşturulmasına olanak tanır. Hava dolaşımı iyi olduğundan yoğuşma riskleri yoktur.
2-Çelik Konstrüksiyon Montajında Kullanılan Vinç Türleri: Her projenin ölçüleri farklı olduğundan yapılan statik hesaplamamalara göre vinçler belirlenir. Kullanılacak en ağır profile ve büyüklüğüne göre en güvenli şekilde kaldırma kapasitesine sahip vinçlerle planlama yapılır. Projenin büyüklüğüne göre birden fazla vinç kullanılacaksa vinçlerin, montaj sırasında birbirine çarpmaması için gerekli konum ayarlamaları önceden planlanır. Yükseltme platformları, sabit ve hareketli vinçler ve kule vinçler proje büyüklüğüne göre seçilir.