Çatı Sistemleri Nedir ve Görevleri
Binaların en üst kısmındaki dış yüzeyinden mekanların görünen son yüzeyi tavana kadar kullanılan tüm malzemeler ve katmanlar, çatı sistemlerini oluşturur.
Çatıların, binaların en üst dış kısmında ısı yalıtımı, su yalıtımı ve su tahliyesi gibi temel görevleri olan bir uygulama olduğunu hepimiz biliriz. Yapı sektöründe bunlardan başka bir diğer temel görevi de rüzgar ve kar nedeniyle binaya gelen yüklenmeleri veya etkileri yapının ana taşıyıcı sistemlerine aktarmasıdır.
- Suyu dışarıda tutar
- Isıyı kontrol eder.
- Termal verimliliği sağlar.
- Enerji Verimliliği sağlar.
- UV ışınlarını filtreler.
- Hava dolaşımını sağlar.
- Nem Kontrolü Sağlar.
- Yoğunlaşmayı Önler.
- Küf ve çürüme riskini azaltır
- Yük Aktarımını sağlar.
- Gürültüyü Azaltır.
- Binanın estetik görünümüne koruma katkı sağlar.
Çatı malzemeleri ve katmanları, görevlerini yerine getiremediğinde yapıyı koruyamadığından su sızıntıları ve ısı kayıpları gibi problemler yaşanmaya başlar. Bu yüzden tadilat uygulamalarında en çok araştırılan konulardan biri çatı akması, çatı onarımı, yenileme, aktarma ve izolasyon konularıdır. Bunun sebepleri sistem oluşturulurken yanlış malzeme seçimi, dayanıklı iskelet yapısı kurulamaması ve doğru katmanlama yapılamamasıdır. Ya da yapının kullanım süresine bağlı olarak bakımlarının yapılmamasıdır.
Demah Tasarım olarak yapım aşamasında teknik bilgilerimizle profesyonel bir yaklaşım ile coğrafi koşullar ve tavan kısmındaki eğim oranı değerlendirilerek yeni nesil teknolojilerle planlama yapmaktayız. Yapıların kullanım amacına ve bütçesine uygun yapılar oluştururken, tüm katmanlarda malzeme seçimleri birbirine uygun olarak seçmekteyiz. Kullanıma başladıktan sonra onarım, akma, küflenme vb. problemler oluşmaması için birleşim noktaları, dere, baca ve pencere kısımlarında hassas çalışma göstermekteyiz.
Doğru bir Çatı Sisteminin Katmanları Nelerdir?
Yapılara baktığımızda en üstteki kısım dış katmandır. Bu tabakadan mekanın göründüğü tabaka olan en alt iç kaplamaya doğru sırasıyla aşağıdaki gibidir. Her düzey, farklı bir amaç için kurulur. Bu yüzden uzun vadeli kullanım için bütün katmanlamaların eksiksiz yapılması gerekir.
Dıştan İçe Sırayla:
- Üst Kaplama- Dış Kaplama: Yapının ve ana sistemin ilk korumasını sağlayan düzeydir. Hava koşullarına bağlı suların içeri girmesini engeller. Koruma sağlayan ilk düzeydir. Rüzgar ve kar yüklenmelerini karşılayarak yapıyı korur. Dışarıdan içeri herhangi bir şeyin girmesini de engeller. Dışarıdan gelen sesleri azaltan düzeydir. Eğim oranına göre malzeme ve tekniğe karar verilir. Kiremit, Kenet, trapez, şıngıl, sandviç panel yöntemleri ile kaplama yapılır. Eğim %5 den daha az ise kenet ve sandviç panel uygundur. Şekillerine göre düz, yay, tek eğimli, çift eğimli, dört yöne eğimli, iki farklı eğimli, yarı küre, çok kırıklı ve birden fazla şekil bir arada yapılır. (Düz, tonoz, sundurma, beşik, kırma, mansard, kubbe, kompleks, özel formda üretilen)
- Üst Kaplamanın Alt Taşıyıcı Kaplaması: Üst kaplama malzemelerini taşıyan ve yükü dağıtan düzeydir.
- Havalandırma Düzeyi: Tüm tabakaların nefesi olan düzeydir. Hava dolaşımı süreklidir. Nem kontrollü sağlayan, yoğuşmayı önleyen ve küf, çürüme risklerini önleyen düzeydir. Hava kanalları oluşturulur.
- Su Yalıtımı Katmanı: Suyu tahliyesi hızlı ve kontrollüdür. Birikimler önlenir. Eğimler, oluklar vb. detaylı bir çalışma ile yapılır. Kullanılan örtü malzemesi ile ara dengenin sağlandığı düzeydir. Bu tabakalama, planlama ve yoğuşma, kurulan sistemin uzun ömürlü olmasında belirleyicidir.
- Isı Yalıtım Tabakası: Kış mevsiminde ısı kayıpları yaz mevsiminde aşırı ısınma olmaz. Enerji verimliliği sağlanır. Cam, Taş ve EPS/XPS
- Taşıyıcı Sistem: Yapının coğrafik koşullarına, ölçülerine ve kullanım amacına göre uygulanan ana iskelet yapısıdır. Statik hesaplamalar, milimetrik hassasiyetle yapılmalıdır. Üstteki tüm düzeyleri ve gelen yükleri güvenli bir şekilde taşıyan düzeydir. Dıştan içe doğru tüm diğer düzeylerdeki veya tabakalardaki ağırlıkları taşır. Deprem, rüzgar, kar vb. tüm dış yüklenmelerin, yapı taşıyıcılarına aktarımını sağlar. Yaygın olarak Çelik Konstrüksiyon, Uzay Kafes, Betonarme ve ahşap yöntemleri uygulanır. Yapı sektöründeki yenilikler ile membran, Truss ve Shell yöntemleri de uygulanmaya başlandı.
- Buhar Kesici: Aşağıda içeriden gelen sıcaklığın taşıdığı nemin yukarılara çıkmasını önler. Böylece yoğuşmayı engeller. En iç kısımda küf ve çürüme risklerini önleyen tabakadır. Buhar kesici örtüler ve naylon esaslı membranlar kullanılır.
- En Alt Kaplama- İç Kaplama: En içteki görünen düzeydir. Diğer tüm katmanların üzerine yapıldığı düzeydir. Alçıpan, sıva ve ahşap uygulanır.
Taşıyıcı Sistemlerine Göre Çatı Sistemleri
Demah Tasarım olarak uzun ömürlü, güvenli, su sızdırmayan, dışarıdan gelen tüm yüklenmelere karşı yüksek aktarım kabiliyetli iskelet sistemi olarak çelik konstrüksiyon, uzay kafes ve ahşap tercih etmekteyiz. Ayrıntılı olarak iskelet sistemlerine göre çatı sistemlerimizi internet sayfamızda inceleyebilirsiniz.
- Çelik Konstrüksiyon
- Uzay Kafes
- Ahşap
- Betonarme
- Truss
- Shell
- Membran
Üst Kaplamada Yaygın Olarak Uygulanan Çatı Tipleri
Çatının, dışarıdan görülen şekillerine göre tanımlanırlar. Şekillerinde eğimi fazla olan tiplerin su tahliye kabiliyeti daha yüksektir. Eğimin az olması da iç alanda kullanım alanlarının daha fazla olması açısından avantajlıdır. Özellikle rüzgarlı bölgelerde eğimin az olması daha iyidir. Estetik görünümü ön planda olan tipler ile daha karmaşık şekilleri olan tipler diğerlerine göre daha maliyetlidir. Montaj kurulumu da diğerlerine göre daha uzundur.
Demah Tasarım olarak kullanım alanlarına, tercih sebeplerine, iklim koşullarına ve bütçeye göre şekle karar vermekteyiz.
- Düz Şekilli-Teras: Neredeyse eğim yok denecek kadar az olan bu şekil, yapı sektöründe teras olarak tarif edilir. Üzerinde yürünebilen, genelde teraslar gibi açık alanların kapatmasında kullanılır. Modern konutlarda, otellerde ve apartmanlarda da tercih edilebilmektedir. Güneş ışınlarının etkisini dengeleme özelliği nedeniyle kurak iklim bölgeleri için avantajlıdır.
- Yay ve Yarı Silindir Şekilli: Genellikle depolar, terminaller ve spor salonları gibi geniş hacimli, geniş açıklıkların olduğu alanlarda kullanılır. Bir diğer tarifi Tonoz tiptir. Kavisli, kar yükünü üzerinde tutmayan, su tahliyesi verimli çatı tipidir.
- Tek Eğimli: En yaygın bilinen ismi sundurma çatılardır. Yaygın olarak kullanılmasının sebepleri, yapım aşamasının basit, hızlı kurulum ve ekonomik olmasıdır. Estetik görünüm tercihleri için uygun değildir. Yüksek katları olmayan alanlara uygundur. Garajlarda, atölyelerde ve depolarda kullanılır. Binalarına ek alanların ilave edilmesini isteyenler için de doğru seçimdir.
- Çift Eğimli: Çatı deyince akla ilk gelen şekil olan klasik tiptir. Yapı sektöründe Beşik olarak tarif edilen bu çeşidinde iki eğimli yüzey karşılıklı birleşir. Su ve kar tahliyesi yüksek verimlilik gösteren, en basit ve ekonomik olanıdır. Çatı arası kullanım imkanı çok sınırlıdır. Köy evlerinde ve müstakil evlerde en sık kullanılan şekildir. Soğuk ve karlı bölgelerde yaygındır. Nemli bölgeler için de uygundur.
- Dört Yöne Eğimli: Dengeli yük dağılım özelliği ile en dayanıklı olan Kırma tipinin işçiliği özel deneyim gerektirir. Rüzgarın çok aktif olduğu iklim koşulları için en idealdir. Nemli ve kıyı bölgeleri için avantajlıdır. Estetik görünümlü özel özen gösteren bu şekil uygulaması diğerlerine daha pahalıdır. Müstakil evlerde, kamu binalarında, villalarda ve standart konut yapımlarında daha çok tercih edilir.
- İki Farklı Eğimli: İsmi en az bilinen olmasına rağmen kullanışlı olması nedeniyle Mansard şekli yaygın olarak uygulanır. Çünkü dağ evlerinde, doğa evlerinde, villalarda, müstakil evlerde çatı katını yaşam alanı olarak kullanmak isteyenler için hem estetik hem işlevseldir. Soğuk ve karlı hava koşullarında sahip bölgelerde de iki farklı eğimli olmasından dolayı sıkça tercih edilir ve önerilir. Mansard şeklin inşası özen ve teknik bilgi gerektirir. İki farklı eğimli şekil verilirken işçilik süresi uzundur. Bu yüzden diğerlerine göre ekonomik değildir.
- Kubbe: Yarı küre şeklinde yükü homojen olarak dağıtan genellikle dini ve tarihi binalarda kullanılır. Tarihi anıt yapılarında görülen şekildir. Yapıların özelliklerine göre taşıyıcı sistemi özel tasarlanır. Bu konuda uzmanlaşmış kişiler tarafından uygulanmalıdır.
- Çok Kırıklı ve Karmaşık: Şeklin tanımlamasından anlaşılacağı üzere kompleks bir şekildedir. Özellikle yapılarında estetik görünüme öncelik verenler için idealdir. Son yıllarda mimari tasarımların fark yaratmasında etkili bir şekildir. Çok kırıklı denmesinin sebebi birden fazla şeklin birleşiminden oluşturulmasıdır. Öncelik estetik görünümü olduğundan karmaşık kompleksli şekilde su tahliyesinde zorluklar yaşanmaması için özel çözümler getirilir. Maliyetleri yüksektir. Özel projelendirilen lüks villalar ve otellerde görülen şekillerdir.
- Özel Üretim Formlu: Yapı sektöründeki teknolojik gelişmeler sayesinde mimari tasarımın her geçen değer kazandığı yapılarda özgün tasarımlar tercih edenler için özel şekiller üretilir.
Üst Kaplama Malzemesine Göre Çatı Sistemleri
- Kiremit,
- Kenet
- Metal
- Şıngıl-Shingle
- Membran
- Sandviç Panel
Sıkça Sorulan Sorular
1-Çatı Akmaları Neden Olur ve Nasıl Önlenir: Yapım aşamasında iç yüzeyden dış yüzeye doğru katmanlama sırasında yanlış uygulamalar, malzemelerin deforme olması, oluklardaki tıkanıklıklar, akmalara sebep olur. Katmanlar oluşturulurken özellikle izolasyon için gerekli önlemlerin alınmaması da sebep olmaktadır. Ama eğer ana bina yapıldıktan sonra hiç bakım yapılmamışsa çatının erken yaşlanmasına sebep olmaktadır. Ya da yapının yaşı çoktur. Demah Tasarım olarak bu sayfamızda katmanların nasıl fonksiyonları olduğunu ayrıntılı bir şekilde anlattık.